ประวัติคลองดำเนินสะดวก
พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ ๔ ได้ทรงพระราชดำริเมื่อปี พ.ศ.๒๔๙๐ ร.ศ.๘๕ ปีขาล เห็นว่าการคมนาคมที่ไปมาระหว่างกรุงเทพ ฯ สมุทรสาคร มีคลองภาษี-เจริญที่ทำการสัญจรไปมาได้สะดวกดีแต่ถ้ามีคลองกรุงเทพ ฯ สมุทรสาคร ราชบุรี ก็จะสะดวกขึ้นอีกเป็นอันมาก โดยอาศัยแม่น้ำแม่กลองเป็นสื่อกลาง เมื่อขุดคลองได้ การไปมาหาสู่โดยทางน้ำก็จะมีความสะดวกและคล่องตัวมากยิ่งขึ้น
ในปี พ.ศ.๒๔๙๐ นั้นเอง พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ ๔ จึงทรงกรุณาโปรดเกล้า ฯ ให้พระยาศรีสุริยวงศ์ (ช่วง บุนนาค) ที่เป็นพระสมุหกลาโหม เมื่อครั้งยังพระราชทานบรรดาศักดิ์เป็นพระปราสาทสิทธิ์ เป็นผู้อำนวยการขุดคลองที่เชื่อมจากแม่น้ำท่าจีน อำเภอบ้านแพ้ว จังหวัดสมุทรสาครกับแม่น้ำแม่กลอง ตำบลบางนกแขวก อำเภอบางคนที จังหวัดสมุทรสงคราม
การขุดคลองดำเนินสะดวก ได้เริมขุดในปลายปี พ.ศ.๒๔๐๙ โดยเริ่มจากแม่น้ำบางยาง อำเภอบ้านแพ้ว จังหวัดสมุทรสาคร เป็นจุดเริ่มต้นโดยมีพระยาศรีสุริยวงศ์ (ช่วง บุนนาค) เป็นผู้ดูแลควบคุมใช้กำลังของทหารข้าราชการและประชาชนร่วมกัน การขุดนี้ใช้กำลังแรงงานล้วน ๆ โดยไม่ได้ใช้เครื่องจักรหรือเครื่องทุนแรงอย่างอื่นเลย นับว่าเป็นความดำริ ความวิริยะอุตสาหะของประชาชนในสมัยนั้นเป็นอย่างมาก ที่ได้ขุดคลองดำเนินสะดวกใช้สัญจรไปมาถึงทุกวันนี้
คลองดำเนินสะดวกมีระยะยาวถึง ๘๔๐ เส้น (เส้นหนึ่งยาว ๒๐ วา หรือ ๔๐ เมตร) มีอาณาเขตติดต่อกัน ๓ จังหวัด จากประตูน้ำบางยาง คือ
๑. อำเภอบ้านแพ้ว จังหวัดสมุทรสาคร
๒. อำดำเนินสะดวก จังหวัดราชบุรี
๓. อำเภอบางคนที จังหวัดสมุทรสงคราม
งบประมาณในการขุดคลองดำเนินสะดวก
ในการขุดคลองดำเนินสะดวกซึ่งใช้แรงงานคนล้วน ๆ ใช้เวลาขุดประมาณ ๒ ปี ใช้งบประมาณ ๑๔,๐๐๐ ชั่งหรือประมาณ ๑๑๒,๐๐๐ บาท เป็นเงินของสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ ๔ จำนวน ๔๐๐ ชั่ง ของพระยาศรีสุริยวงศ์ ๑,๐๐๐ ชั่ง เงินในสมัยนั้นมีค่ามาก ค่าแรงของผู้ชายวันละ ๑ บาท ข้าวสารถังละ ๖๐ สตางค์ ก๋วยเตี๋ยวชามละ ๓ สตางค์ การขุดคลองดำเนินสะดวกนี้ใช้เวลาประมาณ ๒ ปี งบประมาณที่กล่าวมานี้เข้าใจว่าต้องมีประชาชนเอาแรงงานมาช่วยกันในการขุดคลอง การขุดคลองทราบว่าใช้วิธีขุดเพื่อเป็นการทุ่นแรงงานในการขุดคือขุดมาระยะหนึ่ง พอถึงหน้าฝนน้ำหลากมาเซาะดินที่ได้ขุดไปพังไป
อาณาเขตคลองดำเนินสะดวก
อาณาเขตติดต่อกับคลองดำเนินสะดวกมี ๓ จังหวัด คือสมุทรสาคร สมุทรสงคราม และราชบุรี เป็นคลองที่มีการสัญจรไปมาเป็นจำนวนมากขนาดกว้างของลำคลอง ๖ วา ลึก ๖ ศอก พอที่เรือสัญจรไปมาได้สะดวกส่วนมากเป็นเรือใบ เรือแจวและเรือพาย สมัยแรก ๆ มีเรือน้อย ต่อ
มาเรือเพิ่มมากขึ้นทำให้การสัญจรไปมามากยิ่งขึ้น เพื่อให้เร็ว เรือที่วิ่งก็ติดเครื่องยนต์ทำให้มีคลื่นมากน้ำเซาะตลิ่งพัง จากคลองขุดที่กว้างมาแต่เดิมก้กว้างมากขึ้น เพราะตลิ่งพังจึงทำให้ใครที่เป็นเจ้าของที่ต้องทำเขื่อนกันตลิ่งไม่ให้พัง
เจ้าพระยาศรีสุริยวงศ์ ซึ่งเป็นผู้อำนวยการการขุด เมื่อทำการขุดเสร็จเรียบร้อยแล้วได้ทำแผนผังในการขุดคลองยาว ๘๔๐ เส้น กว้าง ๖ วา ๒ ศอก ขึ้นทูลเกล้าถวายแด่พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ ๔ พระองค์ทรงเห็นว่าการขุดคลองใหม่นี้เป็นคลองที่ยาวมาก เป็นคลองที่ขุดได้ตรง ไม่คดเคี้ยว สะดวกต่อการสัญจรไปมา จึงทรงพระราชทานชื่อให้เป็นมงคลแก่คลองนี้ว่า “คลองดำเนินสะดวก” และกระทำพิธีเปิดคลองนี้ พ.ศ.๒๔๑๑
เปิดคลองดำเนินสะดวก
ครั้งถึงวันจันทร์ที่ ๒๕ พฤษภาคม พ.ศ.๒๔๑๑ ตรงกับ เดือน ๗ ขึ้น ๔ ค่ำ พ.ศ.๑๒๓๐ ร.ศ.๘๗ ปีมะโรง ได้ทำพิธีเปิดคลองดำเนินสะดวกและใช้สัญจรไปมาจนถึงปัจจุบัน
